باسێک لەسەر تایبەتمەندیەکانی مۆسیقای کوردی له بواری تیئۆری 

ئەوەی  لە پێشدا ئەبێ باسی لێ بکرێت  چۆنیەتی پێکهاتنی میلۆدیە له مۆسیقای کوردی  یا شێوازەکانی دروس کردنی میلۆدی،  ئەوی من پێم زانیوه  پێنج  ڕێگا  هەیه  بۆ دروسکردنی میلۆدی لە لایەن هونەرمەندەوه  کە بریتن له   :  یه که م : ئەوەی که هونەرمەند لە یەک  کات هەم میلۆدی وهەم شیعری میلۆدیەکه  ئه خولقێنێتو  ئەو میلۆدی وشیعرەی  بۆ دێت، ئەوەش مەرجەکەی ئەمەیە کە هونەرمەندەکە   پشت ئه ستوور بێت بە فەرهەنگوو تایبه تمەندی مۆسیقای ئەو شوێنە ی  تیایا  ئەژ ی و بییسەرێکی  زۆر باش بووبێت  بۆ میلودی و سترانه کانی کۆمەڵگلا. نمونەی ئەم  شێوازە   مامۆستاحەسەن زیرەکه  کە سه دان میلۆدی وای خولقانووەو جاری وا  بووە لەکاتی تۆمارکردن  له ناو ستۆدیۆ  شتێکی بۆ هاتووەو وتویه تی. ئه م رێگایه لە هەموو قورستروو عاستی هونەریەکە ی لە سەرترەوەیە.                                                                                                                                                       دووهه م : ئەوە ی که هونەرمەند له پێش دا  میلۆدیەکە دێته سەرزاری و پێکی ئەهێنێ  وەکوو مۆسیقای تەنیا ، دوایی یان ئەگەڕێتو  شیعرێکی بۆ ئەدۆزێتۆ و  لەسەری دایئەنێ یان ئەیدا به شاعیرێکوو  ئەو شاعیره شیعری بۆ ئەڵێ.سێیەم: ئەوەی که  هونەرمەند به دووپات کردونەوەی  وشه ی رەئیسی میلودێکی تر  یان به کەڵک  وەر گرتن له ڕوانگه ومەبەستی میلۆدیێکی تر ، دێت میلۆدیێکی سەر بەخۆو نوێ  پێک ئەهێنێ ، بۆنمونه  وشەی خاڵۆرێبوارکە لە ئە سڵدا فۆلکلۆرەو  یەکەمجار مەلا کەریم ئەفەندی سترانێکی به خاڵۆ ڕێبوارتۆمار کردووه  پاشان حەسەن زیرەک بەم  وشەیە دوو سترانی سازکردووه وهەر وا ……… یان وشه ی سەوزه ، که چەندین ستران به سەوزەۆ وتراوه .

چواره م: ئەوەی که شەخس بێتوو دەسکاری  میلۆدی یان سترانێکی تر بکات وە کو ئەوەی بیهێنێتوو ڕیتمەکەی بگوڕێ یان کرژو خاوی بکاتۆ یان میلۆدیەکە  له سەر پەیژەێیکی تر بڵێتەوە. لەم شێوازه نموونە زۆرە.

پێنجەم:   ئەوە ی کە شەخس دێتوو به دیوانی شاعیرانا  ئەگەڕێتوو شیعرێک ئە دۆزێتەوەوقالبوو ئاهەنگێک که شاعیرله کاتی وتنی شیعرەکە  له مێشکیدا بووە وشیعرەکەی پێ داڕشتووە ( واته ئاهەنگوو ریتمی ناوەکی  شیعرەکە) ئەهێنێتوو ئه یخۆێنێت، که زۆربەی ئەو شتانەی دەنگبێژاتی ئەم سەردەمە تۆماری ئەکەن، لەم شێوازەیە ولە ڕاستیدا ئەبێ بڵێین میلۆدیەکە هینی شاعیرەکەیە. کە ئەمە ئاسانترین رێگایەو عاستی لە هەموویان لەخوارتره.  ئەڵبەت مامۆستایانی وەکووعەلی مەردانوو حەسەن زیرەکو تاهیرتۆفیق شیعری شاعیرانیان به دەس  گەشتووە بەڵام نەهاتوون هەرئە و ریتمی ناوەکی شیعرەکە دووپات  کەنەوە !! بەڵکوو خۆیان میلۆدیان بۆداهێناوه.

لەوانە  عەلی مەردان سترانی(( فاتیمه دووچاوی مەستت ))یا حەسەن زیرەک  ((نووری روخسارت)) و……  ئێستا باسی تایبەتمەندیەکانی موسیقای کوردی لە بواری تێئوری:  – زۆربەی زۆری  میلۆدی وئاوازە  فولکلۆرەکانی کوردی لە سەر سێ یان  چوار یان پێنج دەنگی مۆسیقا پێکهاتوون، ئەمە تایبەتمەندی مۆسیقای کوردیەو  لەزەمانەی  پێکهاتنی ئەم نەتەوەۆ هەروا بووه ، کە سەیری ئامێرە رەسەنەکانی مۆسیقای کوردی وەکوو شمشالوو باڵابانیش بکەین لە رێژەی یەکەمدا هەر پێکهاتوون بۆ ئەوەی ئەم ئاوازوو میلۆدیە فۆلکورانه یان پێ بژەنرێت (ئه ڵبه ت ئه کرێت چاکسازییان بۆ بکەینوو توانایان بەرینه سەر .بەڵام  له خۆیانا هیچیان وەها نین کە بە یەک ئامێر سێ اوکتاو بژەنرێت ) . لەمو بابەتەوە جێگای  رەخنە نییه ,لەبەر ئەوەی  هەروەکوو لە وڵاتی پێروو له ئەمریکای  لاتین  پەیژەکانی مۆسیقایان بریتین لە  پێنج  ده نگە , کە واتە ناکرێت بڵێین هەر میلۆدیێک گەرلە سەر یەک پەیژەی ته واو( ۷دەنگ)  بێت ئەوە چاکەو ,ئەوەی لەسەر سێ دەنگ(نۆت) یان چوار دەنگ بێت خرا

پوو سووکه.    بەستەو مەقامی فۆلکلۆری کوردی بەعام دروس کراوەی فەرهەنگی  کوردین ، کەسەیری مۆسیقای وڵاتانی تر بکەین بۆمان دەرئەکەوێ کە مۆسیقای هەر شۆینێک تایبەتمەندی خۆی هەیەو سازگارە لەگەل کولتوری نەتەوەکەی.

هەندێ ژەنیاری ئەم سەردەمە  وا ئەزانن کە  ئەبێت  لە کاتی ژەندن  بە ناو دە پانزە دەنگدا سەیربکەنوو ،کەله سەرچواردەنگ بمێننەوە ,ئەوە  تواناو  بەهرەوهونەرە کانیان دەرناکه وی!       دەی ئەم  هەموو  ئاوازه  ڕەسەنەی  که مۆسیقای  کوردی گەیانووەتە ئەو عاستەی که  یەکێک  لەو سێ نەتەوە یە وا زیاترین مییلۆدیان لە  جیهاندا هەیە, خۆ هیچکامیان لەسە ر پانزە نۆت بنیاد نەنراون.

بەڵێ مامۆستایانی وەکوو عەلی مەردان کە سترانی ( پەچەکەت لاده)ی  له دوو پەیژەی جۆربەجۆر پێکهاتوه،یان مامۆستا حەسەن زیرەک کەوا سترانی ( ئامینیم نازەنینێنی ) کەی  دوو ریتمی جیاوازی تیایه وهەروەها تاهیرتۆفیق کە بۆمەقامی حیجازەکەی بە ناوی نیوەشەو کەڵکی لە بەیتە ڕەسەنەکان وەرگرتووە ,ئه م کەسانە  به تەمرینوو  وتنەوەی ئاوازه فولکلورو ڕەسەنەکان  گه شتووه نەته  ئەو عاسته، نەک به پشت کردنوو سووک زانینی تایبەتمەندیەکانی فە رهەنگی مۆسیقاکه مان.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.